Nếu chỉ được giữ một bước chăm sóc da, chống nắng là bước có bằng chứng khoa học vững nhất. Nhưng nhãn kem chống nắng lại đầy ký hiệu khó hiểu, và hiểu sai chúng dẫn tới bảo vệ kém hơn nhiều so với con số in trên hộp.
UVB và UVA
Ánh nắng tới da gồm hai dải tia tử ngoại đáng quan tâm.
UVB có bước sóng ngắn hơn, tác động chủ yếu ở lớp ngoài, gây cháy nắng và liên quan trực tiếp tới ung thư da. Cường độ thay đổi mạnh theo giờ trong ngày và theo mùa.
UVA bước sóng dài hơn, xuyên sâu hơn vào lớp bì, nơi có collagen và elastin. Nó là nguyên nhân chính của lão hoá do ánh nắng — nếp nhăn, chảy xệ, đốm nâu. UVA xuyên qua kính và cường độ khá ổn định suốt cả ngày, quanh năm.
Điểm cần nhớ: UVB làm bạn thấy da đỏ rát nên dễ nhận biết. UVA thì không gây cảm giác gì, tác hại tích luỹ âm thầm qua nhiều năm.
SPF đo cái gì
SPF chỉ đo khả năng chống UVB, và nó đo theo cháy nắng — không đo lão hoá.
Con số này hay bị hiểu nhầm thành thời gian. SPF 30 không có nghĩa bạn được bảo vệ 30 lần lâu hơn trong thực tế, vì cách bôi và mồ hôi làm sai lệch hoàn toàn phép tính đó.
Cách hiểu hữu ích hơn là theo tỷ lệ tia bị chặn:
- SPF 15 — chặn khoảng 93%
- SPF 30 — khoảng 97%
- SPF 50 — khoảng 98%
Từ 30 lên 50 chỉ thêm chừng một điểm phần trăm. Nghĩa là bôi đủ lượng SPF 30 tốt hơn hẳn bôi mỏng SPF 50.
Chống UVA: PA và “phổ rộng”
SPF không nói gì về UVA, nên cần ký hiệu riêng.
PA+ đến PA++++ là hệ ký hiệu dùng phổ biến ở châu Á; càng nhiều dấu cộng thì khả năng chống UVA càng cao.
Broad spectrum hoặc phổ rộng nghĩa là sản phẩm đạt một mức chống UVA nhất định tương ứng với SPF của nó.
Ở châu Âu, ký hiệu UVA trong vòng tròn cho biết khả năng chống UVA đạt ít nhất một phần ba giá trị SPF.
Kem chống nắng chỉ ghi SPF cao mà không có bất kỳ ký hiệu UVA nào là sản phẩm bảo vệ không đầy đủ.
Lượng bôi — chỗ sai phổ biến nhất
Đây là điều quan trọng nhất trong cả bài. Chỉ số SPF trên hộp được xác định trong phòng thí nghiệm ở lượng 2 mg trên mỗi cm² da.
Phần lớn mọi người bôi khoảng một phần ba tới một nửa lượng đó. Và mức bảo vệ giảm nhanh hơn tuyến tính khi bôi mỏng — bôi một nửa lượng không cho bạn một nửa SPF, mà thấp hơn đáng kể.
Ước lượng thực dụng cho riêng khuôn mặt: khoảng một phần ba tới nửa thìa cà phê. Đây là lượng nhiều hơn hẳn so với thói quen của đa số người. Nếu cổ và tai cũng cần che thì phải thêm nữa.
Cách dễ áp dụng hơn là quy tắc hai lớp: bôi một lượt, chờ thấm, rồi bôi thêm một lượt nữa.
Bôi lại
Kem chống nắng giảm tác dụng theo thời gian do mồ hôi, ma sát, và bản thân một số bộ lọc bị phân huỷ dưới ánh sáng.
Nguyên tắc thông thường là bôi lại sau mỗi khoảng hai giờ khi ở ngoài trời, và ngay sau khi bơi hoặc lau mồ hôi.
Nếu bạn ở trong nhà cả ngày, xa cửa sổ, thì bôi lại không quan trọng bằng. Nhưng ngồi cạnh cửa sổ lớn thì vẫn nên tính tới UVA, vì nó xuyên qua kính.
Bộ lọc vô cơ và hữu cơ
Hai nhóm bộ lọc, cả hai đều hoạt động chủ yếu bằng cách hấp thụ tia tử ngoại rồi giải phóng dưới dạng nhiệt.
Vô cơ — kẽm oxit, titan dioxit. Ổn định, ít gây kích ứng, thường được ưu tiên cho da nhạy cảm. Nhược điểm là dễ để lại vệt trắng và kết cấu nặng hơn.
Hữu cơ — nhóm các hợp chất carbon. Kết cấu nhẹ, dễ chịu, không để lại vệt trắng. Một số loại kém bền dưới ánh sáng nên công thức tốt sẽ kết hợp nhiều bộ lọc để ổn định lẫn nhau.
Không có nhóm nào tốt hơn nhóm nào một cách tuyệt đối. Kem chống nắng tốt nhất là loại bạn thấy dễ chịu tới mức dùng đủ lượng, mỗi ngày.
Vài điều đáng nhớ
- Trời râm vẫn có tia tử ngoại — mây cản được một phần, không phải toàn bộ.
- Kem nền có SPF hiếm khi đủ, vì không ai bôi kem nền dày tới mức đạt lượng chuẩn.
- Che chắn vật lý — mũ rộng vành, áo dài tay, kính râm, đi trong bóng râm — bổ sung rất tốt cho kem chống nắng.
- Đừng bỏ quên tai, gáy, mu bàn tay và mi mắt.
Lưu ý. Bài viết mang tính giới thiệu chung. Nếu bạn có nốt ruồi thay đổi hình dạng, màu sắc, kích thước, hoặc tổn thương da lâu lành, hãy đi khám bác sĩ da liễu — kem chống nắng là biện pháp phòng ngừa, không phải công cụ chẩn đoán.